Từ những thử nghiệm đầu tiên về lên men và chưng cất ở phương Đông cổ đại, rượu gạo đã ra đời – kết tinh của trí tuệ và bản năng tìm kiếm hương vị say nồng trong đời sống con người. Vào cuối thế kỷ 14, người Trung Hoa phát triển kỹ thuật chưng cất ngũ cốc, đặc biệt là cao lương, tạo nên dòng rượu mạnh đầu tiên – baijiu. Khi kỹ thuật ấy lan tỏa khắp châu Á, Việt Nam – với nguồn gạo nếp thơm dồi dào từ đồng bằng sông Hồng – đã tiếp thu và biến tấu theo cách riêng.
Từ hạt gạo, người Việt tạo nên một thứ rượu êm dịu, tinh tế, thấm đượm bản sắc quê hương: rượu gạo – thức uống mang hồn đất, tình người, và hơi thở của nền văn minh lúa nước.
Tinh thần
LÀNG QUÊ
Tranh vẽ bởi Ellen Sklar
Rượu không chỉ là thức uống, mà là một phần của nếp sống, của ký ức và sự gắn kết cộng đồng. Mỗi làng quê đều có bí quyết riêng, được truyền qua nhiều thế hệ, tạo nên muôn sắc thái và hương vị. Trong ca dao dân ca, rượu hiện diện như linh hồn của làng:
“Rượu làng Vân chẳng uống mà say, nhớ câu quan họ mơ ngày xa xôi”,
“Rượu hũ làng Ngâu, bánh đúc trâu làng Tó”.
Người phụ nữ Việt xưa là người giữ lửa nồi rượu, chưng cất men say bằng sự tỉ mỉ và cảm quan tinh tế. Rượu có mặt trong mọi dịp – lễ hội, cưới hỏi, ngày tết, hay bữa cơm thường nhật. Cơm rượu sau khi lên men được chưng cất thành rượu, phần bã lại nuôi sống đàn gia súc – khép trọn một vòng đời giản dị mà bền vững.
Những làng nghề nổi tiếng như Phú Lộc từng vang danh khắp kinh kỳ, được triều Nguyễn ưu ái và miễn trừ một số lệnh cấm – minh chứng cho sự tinh xảo của nghề nấu rượu Việt.
“Rượu làng Vân chẳng uống mà say, nhớ câu quan họ mơ ngày xa xôi”,
“Rượu hũ làng Ngâu, bánh đúc trâu làng Tó”.
Người phụ nữ Việt xưa là người giữ lửa nồi rượu, chưng cất men say bằng sự tỉ mỉ và cảm quan tinh tế. Rượu có mặt trong mọi dịp – lễ hội, cưới hỏi, ngày tết, hay bữa cơm thường nhật. Cơm rượu sau khi lên men được chưng cất thành rượu, phần bã lại nuôi sống đàn gia súc – khép trọn một vòng đời giản dị mà bền vững.
Những làng nghề nổi tiếng như Phú Lộc từng vang danh khắp kinh kỳ, được triều Nguyễn ưu ái và miễn trừ một số lệnh cấm – minh chứng cho sự tinh xảo của nghề nấu rượu Việt.
Ách Thuộc Địa & Công Nghiệp Hoá
Trong thế kỷ 19, số phận của rượu Việt thay đổi dưới ách cai trị của thực dân Pháp. Chính quyền thuộc địa nhìn thấy đây là nguồn thu và áp đặt các chế độ độc quyền nghiêm ngặt. Những nhà máy công nghiệp do doanh nhân Pháp vận hành bắt đầu sản xuất hàng loạt loại cồn nhạt nhẽo mang tên rượu tỵ. Các gia đình Việt Nam bị cấm nấu rượu truyền thống; hình phạt vô cùng khắc nghiệt, biến rượu thành một mặt trận của sự phản kháng văn hóa.
Dù vậy, người dân trong các làng vẫn bền bỉ giữ gìn cách nấu rượu truyền thống, vừa gìn giữ cốt lõi, vừa linh hoạt cải tiến để thích nghi với thời cuộc. Với nhiều người, rượu không chỉ là đồ uống, mà còn là biểu tượng của độc lập và bản sắc dân tộc.
Bước sang thế kỷ 20, rượu Việt tiếp tục chuyển mình. Những cái tên như Nếp Mới, Lúa Mới, Nếp Cẩm đã trở thành một phần ký ức của nhiều thế hệ.
Tuy nhiên, sự lan tràn của rượu công nghiệp giá rẻ và rượu giả khiến hình ảnh rượu gạo Việt dần phai nhạt. Đầu những năm 2000, một thế hệ những người chưng cất mới đã đứng lên – mang trong mình khát vọng phục hưng danh dự cho rượu Việt.
Họ kết hợp bí quyết cổ truyền với chuẩn mực kỹ thuật hiện đại, khởi đầu hành trình đưa rượu gạo Việt trở lại vị thế xứng đáng: từ thức uống dân dã của làng quê trở thành biểu tượng văn hoá và niềm tự hào quốc gia – mang khát vọng vươn ra thế giới.
Hành Trình Còn Dang Dở
Đến hôm nay, rượu Việt vẫn hiện diện trong từng nếp sống – trong chén rượu ngày cưới, ly rượu dâng tổ tiên, hay men say giữa hội làng.
Thế nhưng, khác với sake của Nhật, soju của Hàn hay Mao Đài của Trung Hoa, rượu Việt vẫn chưa có một tên gọi khiến thế giới phải nhớ.
Giữa dòng chảy hội nhập, men rượu Việt vẫn lặng lẽ tiếp bước, mang trong mình khát vọng được sánh vai cùng những tinh hoa nhân loại, để một ngày không xa, khi nhắc đến châu Á, người ta sẽ nhắc đến Rượu Việt Nam!
